www.blog.GeoTurystyka.info

1.Położenie geograficzne.

Jaskinia Raj położona jest w Paśmie Bolechowickim Wzgórz Chęcińskich (część Gór Świętokrzyskich). Pasmo to wznosi się na południowy-zachód od Kielc, między Bobrzą a Gałęzicami. Wejście do Jaskini znajduje się na zachodnim zboczu Czerwonej Góry, na wzgórzu Malik na wysokości około 270 m n.p.m.

2. Budowa Geologiczna.

Około 360 milionów lat temu w dewonie obszar ten zalany był przez płytkie morze. Na dnie zbiornika osadzały się wapienie, które zostały następnie wypiętrzone, tworząc pasma wzgórz Chęcińskich. W tych to właśnie skałach przebiegały procesy krasowienia, w wyniku których kilku etapach (zasadniczo w trzeciorzędzie i czwartorzędzie) powstała jaskinia.

3. Historia odkrycia i odkopania Jaskini Raj.

1. Pierwszymi odkrywcami Jaskini Raj byli neandertalczycy.
2. W XX wieku odkryto ją przypadkiem  ponownie w latach 1963/64.
3. 1963 - Józef Kopeć i Feliks Wawrzeńczak podczas wydobywania wapienia w łomiku na zboczu wzgórza Malik przypadkowo natrafili na prowadzącą w głąb skały szczelinę, przez którą wkrótce potem do jaskini przedostali się kilkunastoletni chłopcy z pobliskiej Sitkówki, dokonując pierwszych zniszczeń szaty naciekowej. Odkrywcy szczeliny zasypali ją blokami skały aby uniknąć ewentualnych wypadków.
4. 1964 - Powtórnymi, i z cała pewnością świadomymi odkrywcami jaskini byli uczniowie Technikum Geologicznego z Krakowa (Bohdan Bałdun, Zbigniew Bochajewski, Włodzimierz Łucki i Wojciech Pucek). Podczas letniej praktyki terenowej przedostali się przez szczelinę do wnętrza jaskini, zwiedzili ją i zachwyceni jej pięknem oraz bogactwem nacieków nazwali jaskinię Rajem. Kilka dni później zwiedzili powtórnie jaskinię wraz z prowadzącą praktykę nauczycielką Mirosławą Boczarową. Następnie otwór wejściowy był maskowany, a fakt istnienia w tym rejonie jaskini utrzymywany w tajemnicy. Ponadto o dokonanym znalezisku poinformowano Ryszarda Gradzińskiego z Sekcji Speleologicznej Polskiego Towarzystwa Przyrodników im. Kopernika, z którym ponownie odkrywcy zwiedzili jaskinię, wykonując jej plan i  pełną dokumentację fotograficzną.
5. 1965 - W styczniu członkowie zarządu Sekcji Speleologocznej - R. Gradziński, K. Kowalski,
   W. Szymczakowski zwiedzili jaskinię. Następnie o odkryciu zawiadomiono Państwową Radę Ochrony Przyrody oraz Wojewódzkiego Konserwatora Przyrody i zaczęto zastanawiać się nad sposobami jej trwałego zabezpieczenia. W czerwcu 1965 roku do prasy kieleckiej przeniknęły bliższe informacje o istnieniu jaskini, co spowodowało masowe, niekontrolowane zwiedzanie i przyniosło szereg dość dużych zniszczeń. Panowie Zbigniew Rubinowski i Tymoteusz Wróblewski
   z Oddziału Świętokrzyskiego Instytutu Geologicznego doprowadzili do tymczasowego zabezpieczenia jaskini przez zamknięcie kratą szczeliny wejściowej.
6. 1966 - W porozumieniu ze Stefanem Kozłowskim z Państwowej Rady Ochrony Przyrody ustalono, że najwłaściwszym sposobem trwałej ochrony jaskini będzie udostępnienie jej dla ruchu turystycznego, pomimo wiążących się z tym zniszczeń szaty naciekowej podczas budowy trasy dla zwiedzających. Koło Naukowe Geodetów Studentów AGH wykonało mierniczy plan jaskini i jej otoczenia. Grupa kieleckich inżynierów (J. Medyński, M. Pamuła, K. Stąpor pod kierunkiem Z. Rubinowskiego i T. Wróblewskiego) opracowała wstępny projekt udostępnienia jaskini i związanych z tym prac.
7. 1967 - 10 lipca Wojewódzki Konserwator Zabytków w Kielcach zdecydował o objęciu jaskini ochroną jako stanowiska archeologicznego.
8. 1968 -5 października Minister Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego utworzył rezerwat przyrody  o nazwie „Jaskinia Raj”, obejmujący jaskinię i jej najbliższe otoczenie.
9. 1967-1972 - Prace górnicze, budowlane oraz instalacyjne w jaskini i jej otoczeniu, które połączone z naukowymi badaniami osadów wypełniających dno jaskini: archeologicznymi, paleontologicznymi, geologicznymi.
10. 1972 - 10 maj uroczyste otwarcie jaskini dla ruchu turystycznego. 7 października Państwowa Rada Ochrony Przyrody powołuje Naukowy Komitet Opiekuńczy Rezerwatu Przyrody „Jaskinia Raj”, którego głównym zadaniem jest czuwanie nad właściwą eksploatacją jaskini jako obiektu turystycznego.

4. Atrakcje geologiczne, zoologiczne, botaniczne  w Jaskini Raj

Atrakcje geologiczne

·         Jaskinia Raj jest uznawana za jedna z najpiękniejszych  jaskiń naciekowych w Polsce konkuruje pod tym względem  z sudecką Jaskinią Niedźwiedzią.

·         Ogólna długość korytarzy jaskini wynosi 240m, z czego udostępnione jest do zwiedzania 180 m. Z ruchu turystycznego wyłączonych jest kilka fragmentów, które podlegają ścisłej ochronie rezerwatowej.

·         Pierwotnie jaskinia miała jeden otwór szczelinowy, obecnie jest on niedostępny – został zasypany przez naturalne osuwisko zboczowe. W jego miejscu przebito sztuczne przejście – 21- metrową sztolnię.

·         Cała trasa (wycieczka) rozpoczyna się w pawilonie wejściowym od zwiedzania ekspozycji prezentującej zjawiska krasowe i kolekcje znalezionych  w namulisku jaskini krzemiennych narzędzi człowieka neandertalskiego, zamieszkującego tu 50- 60 tyś. lat temu, a także szczątki prehistorycznych zwierząt (mamuta, nosorożca włochatego niedźwiedzia jaskiniowego) odtworzono również obozowisko  neandertalskie. Postacie odziane w skóry i uzbrojone w skóry wyglądają bardzo naturalnie. W partiach przy otworowych  rzeczywiście odnaleziono ślady zagrody zbudowanej z poroży reniferów, która chroniła przebywających we wnętrzu ludzi. Zebrano 633 wyroby, których badanie pozwoliło stwierdzić, że należą do kultury mustierskiej, grupy szarenckiej. Kultura ta w różnych odmianach występowała na terenach Europy Zachodniej, a jej nazwa pochodzi od stanowiska w jaskini Le Moustier ( Francja). Ówcześnie największą role odgrywał człowiek neandertalski, który udoskonalił  technikę obróbki kamienia, używał broni miotanej (dzidy, oszczepy) oraz opanował ogień. Jest to najbardziej wysunięte stanowisko tej kultury (podobne znaleziska pochodzą z terenu Węgier i b. Jugosławii).

·         Z pawilonu przez sztuczna sztolnię, która pełni role śluzy chroniącej mikroklimat jaskini, wchodzi się do podziemia.

·         Jaskinia składa się z trzech ciągów, które spina ze sobą obszerna Komora Wstępna ( 20x 3 do 5 m). W górnej części komory znajdował się otwórz, którym odkrywcy dotarli do wnętrza jaskini. Następie trasa przebiega na południowy wschód, do kolejnej sali – Komory Złomisk największej w jaskini ( wymiary:30 x4 m i wysokość 4 m). Nazwa Sali wzięła swoją nazwę od znajdujących się w niej ogromnych głazów, które zalegają na jej dnie i pokryte są naciekami . Najpiękniejszym naciekiem tej sali jest „Harfa” – kolumna w formie delikatnej zasłony. Struktura ta jest  cienką warstwą naciekową, a po jej podświetleniu ukazuje się obraz jak cienka struktura jest  ta kolumna naciekowa. Kolejny odcinek stanowi 40 metrowy, sztuczny tunel, który przy końcu rozszerza się i prowadzi do Sali Kolumnowej – pierwszej z trzech w środkowej części  jaskini. Znajdują się w niej wspaniałe kolumny naciekowe i stalaktyty ,a w ścianach można dostrzec liczne skamieniałości koralowców, żyjących niegdyś w morzu dewońskim. W zagłębieniach na dnie Sali połyskują jeziorka, w misach martwicowych  perły jaskiniowe (pizolity – nacieki w kształcie luźnych kulek) układają się w różnorakie wzory a ściany pokrywają fale nacieków zwane polami ryżowymi. Następnie przez przerzuconym nad niewielkim jeziorkiem mostem trzeba iść do Sali Stalaktytowej. Jest to najładniejsza i najsłynniejsza z próżni Jaskini Raj. Setki stalaktytów w różnych stadiach rozwoju zwisają  ze stropu tworząc nieprawdopodobny las. Obliczono że na 1m² powierzchni jest ich ponad 200. wiele z nich  łączy się z „ rosnącymi” na spągu (dnie) komory stalagmitami tworząc stalagnaty i kolumny naciekowe. Najbardziej znana kolumna naciekowa w Jaskini Raj jest „Pogoda”. Przez Sale Wysoką (strop wznosi się 8 m ponad poziom korytarza 0,która jest również wypełniona różnobarwnymi fantastycznymi naciekami, ponownie wchodzi się do Komory wstępnej, gdzie później zwiedzający trafiają do wyjścia z Jaskini. Ponadto miedzy czasie mija się po prawej stronie zamknięty i najbardziej na północ położony ciąg jaskiniowy z sala studentów i Korytarzem Niedostępnym.

Atrakcje zoologiczne.

Jaskinia od tysięcy lat była zamieszkiwana przez zwierzęta : niedźwiedzie jaskiniowe i brunatne, mamuty, hieny jaskiniowe, nosorożce włochate, piżmowoły, żubry pierwotne renifery, konie i lisy. Współcześnie jest schronieniem dla nietoperzy, kun i bezkręgowców

(muchówek , pająków i ślimaków).

Atrakcje botaniczne.

W przy otworowych częściach Jaskini Raj - stale oświetlonych, rozwijają się
liczne grupy roślin naskalnych. Głębiej, w miejscach gdzie dociera tylko światło
rozproszone, rosną jedynie paprocie i mchy. Najdalej od otworu wejściowego do jaskini, występują już tylko gatunki glonów potrafiące przetrwać i rozmnażać się wykorzystując zaledwie tysięczne części energii świetlnej potrzebnej gatunkom roślinności powierzchniowej. Poza tą granicą rośliny zielone spotyka się sporadycznie w Jaskini Raj. Wyrastają one z nasion zaniesionych w głąb jaskini przez człowieka lub zwierzęta, lecz w wyniku braku odpowiednich warunków - szybko obumierają. W ciemnym wnętrzu jaskini rozwijają się tylko grzyby, (między innymi pleśnie) i bakterie, dla których pokarm stanowią organiczne szczątki takie jak: odchody nietoperzy, martwe owady.